Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenmiş olan hakaret suçunun sosyal medya üzerinden işlenmesi halinde failin ve mağdurun tespitinin nasıl yapıldığı, soruşturmanın ne şekilde yürütüldüğü ve son olarak suçu işlediği sabit olan faile hangi cezanın verileceği önem arz etmektedir. Ayrıca işlenen hakaret eylemi sebebiyle mağdur olan kişinin, suçun failinden tazminat isteminde bulunup bulunamayacağı da önemli bir konudur. Bu konulara ilişkin detaylı bir bilgilendirme içeren yazımı saygılarınıza sunarım.
Hakaret Suçu ve Cezası
Hakaret suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesinde düzenlenmiştir. Madde düzenlemesinde öncelikle suçun tanımı yapılmış ve ardından suçun cezasının ne olduğu belirlenmiştir. Ve sonrasında suçun nitelikli halleri belirtilerek bu durumlarda cezanın ne kadar artırılacağı gösterilmiştir.
Madde metni şu şekildedir:
(1) Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir.
(2) Fiilin, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkrada belirtilen cezaya hükmolunur.
(3) Hakaret suçunun;
a) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı,
b) Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı,
c) Kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle, İşlenmesi halinde, cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.
(4) Hakaretin alenen işlenmesi halinde ceza altıda biri oranında artırılır.
(5) Kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi hâlinde suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır. Ancak, bu durumda zincirleme suça ilişkin madde hükümleri uygulanır.
Sosyal Medya Üzerinden İşlenen Hakaret Suçu
İnstagram, X, facebook, whatsapp, telegram gibi platformlar üzerinden gönderilen mesajlar ve yapılan yorumlar ile hakaret suçu işlenebilecektir.
Hakaret suçunun bu platformlar üzerinden işlenmesi halinde dikkat edilmesi gereken husus hakaret söyleminin şahsın direkt kendisine yapılıp yapılmadığının tespit edilmesidir. Örneğin çok fazla yorumun bulunduğu bir paylaşımda bulunan hakaret içerikli yorumun şüphe bırakmayacak şekilde şikayetçiye yapılmış olduğu belirlenebilmelidir.
Hakaret suçunun bahsi geçen sosyal medya platformları üzerinden herkese açık olarak işlenmiş olması halinde suçun aleni olarak işlendiğini kabul edilecek ve uygulanacak olan ceza artırılarak uygulanacaktır. Bunun istisnası, paylaşımların sınırlı sayıda kişinin göreceği şekilde ayarlanmış olmasıdır.
Mağdurun Belirlenmesi
TCK m.126 şu şekildedir:
Hakaret suçunun işlenmesinde mağdurun ismi açıkça belirtilmemiş veya isnat üstü kapalı geçiştirilmiş olsa bile, eğer niteliğinde ve mağdurun şahsına yönelik bulunduğunda duraksanmayacak bir durum varsa, hem ismi belirtilmiş ve hem de hakaret açıklanmış sayılır.
Görüldüğü üzere hakaret suçunda mağdurun belirlenmesinde hakaret söyleminin kime yöneltildiğinin tespiti gerekmektedir. Hakaret söyleminin kime yöneltildiği isim bildirerek belirtilmemiş olabilir. Bu durumda hakaret söyleminin mağdurun şahsına yönelik olup olmadığı incelenmeli ve eğer şüphe oluşturmayacak şekilde söylemin mağdura yönelik olduğu tespit edilirse şüphelinin hakaret suçunu işlediği kabul edilmelidir.
Hangi Sözler Hakaret Suçunu Oluşturur?
Hakaret suçu oluşturan her söz veya kelimenin kanunda tek tek sayılması mümkün olmadığından şikâyete konu olaya göre suç değerlendirmesi yapılması gerekmektedir.
Mağdura yönelik onur, şeref ve saygınlığı zedeleyici ve rencide edici söylemler, hakaret suçuna vücut verecektir. Örneğin failin “geri zekalı”, “aptal”, “öküz”, “alçak”, “salak”, “orospu”, “şerefsiz”, “yavşak”, “hırsız” ve “dangalak” gibi söylemleri hakaret suçunu oluşturacaktır.
Kişinin fiziksel veya psikolojik durumunu niteleyen ve o kişiyi rencide edebilecek söylemler de hakaret suçunu oluşturacaktır. Örneğin psikolojik tedavi gören birisine “Allah’ın delisi” veya görme engelli olan birine “kör herif” gibi ifadeler kullanmak hakaret oluşturacaktır.
Hakarete uğrayan kişiye söylenen sözün doğru olduğunun ispat edilmesi halinde bu sözü söyleyen fail hakaret suçundan cezalandırılmaz. Örneğin failin bir kişiye “hırsız” demesi ve sonrasında o kişinin hırsızlık suçunu işlediğinin mahkeme kararıyla tespit edilmesi halinde sözü söyleyen fail hakaret suçundan cezalandırılamayacaktır.
Kaba ve nezaketsiz söylemler hakaret suçunu oluşturmayacaktır. Örneğin “Saygısız, Yalancı, Lan, Ulan” gibi nezaketsiz sözler hakaret olarak kabul edilmeyecektir. Yine aynı şekilde “Sen kimsin?”, “Defol git”, “Seni paramla satın alırım” gibi sözler yalnızca nezaketsiz söylem olarak kabul edilecektir.
Beddua teşkil eden sözler de hakaret suçunu oluşturmaz. Örneğin “Allah belanı versin, Allah seni bildiği gibi yapsın, İnşallah kaza yaparsın, çocuklarından çıksın, canın cehenneme” gibi sözler hakaret suçu teşkil etmez.
Kamuoyunca tanınırlığı olan futbolcu, siyasetçi, gazeteci ve sanatçı gibi kişilere karşı yapılan söylemlerin diğer söylemlere nazaran daha ağır ve sert olması aranmaktadır. Çünkü bu kişilerin normal kişilere göre eleştiri ve kaba söylemlere olan tahammülünün yüksek olması beklenir. Örneğin bir futbolcuya “Senden topçu falan olmaz, git köyünde oyna” demek ancak ağır eleştiri olarak nitelendirilecektir.
Kamu Görevlisine Karşı Sosyal Medya Üzerinden Hakaret Suçu
TCK m.125/3 gereğince kamu görevlisine karşı işlenen hakaret, suçun nitelikli halini oluşturmaktadır.
Kimlerin kamu görevlisi olarak kabul edildiğini iyi bilmek gerekir. TCK m.6/1-c maddesinde kamu görevlisi, kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişi olarak tanımlanmıştır. Örneğin savunma görevi yapan avukat, maç yöneten futbol hakemi, icra işlemi yapan icra memuru, idari tutanak düzenleyen zabıta, kimlik soran polis ve tedavi yapan doktor birer kamu görevlisidir. Bu kişilere karşı işlenen hakaret suçları şikâyete bağlı olmayacak ve nitelikli halden cezalandırma yapılacaktır.
Sosyal Medya Üzerinden İşlenen Hakaret Suçunda Şikâyet Süresi
Kural olarak hakaret suçunun işlendiği tarihten itibaren 6 ay içerisinde şikâyette bulunulması gerekmektedir. Aksi takdirde mağdurun şikayetçi olma hakkı sona erer.
Takibi şikâyete bağlı olmayan suçlarda şikâyet süresi yoktur. Örneğin kamu görevlisine karşı işlenen hakaret suçunda şikâyet için bir süre belirlenmemiştir. Bu durumda savcılık resen soruşturma başlatabilecektir.
Sosyal Medya Üzerinden İşlenen Hakaret Suçunda Uzlaştırma
Kural olarak hakaret suçunun soruşturma aşamasında taraflar uzlaştırma prosedürüne dahil edilir. Tarafların uzlaşması için tarafsız bir uzlaştırmacı görevlendirilir ve kendisinden tarafları uzlaştırması istenir. Taraflar uzlaştırmacı huzurunda bir araya gelir ve şikâyete konu eyleme ilişkin görüş, düşünce ve tekliflerini iletir.
Uzlaşma aşamasında bazen hakaret eden failin hakarete uğrayan kişiden özür dilemesi ile uzlaşma sağlanabilmektedir ancak uygulamada çoğunlukla hakarete uğrayan kişi hakarette bulunan kişi belli bir meblağ para talep etmektedir.
Taraflar eğer yapılan teklifler ve görüşmeler sonunda uzlaşmayı sağlayabilirlerse soruşturma dosyası uzlaşma ile sonuçlanmakta ve fail hakkında soruşturma veya kovuşturmaya devam edilmemektedir. Taraflar uzlaştırmacı huzurunda anlaşmayı sağlayamazlarsa fail hakkında soruşturma veya kovuşturma kaldığı yerden devam etmektedir.
Sosyal Medya Üzerinden İşlenen Hakaret Suçu Sebebiyle Açılan Manevi Tazminat Davası
Tazminat, haksız fiil sebebiyle mağdurda oluşan maddi veya manevi zararın karşılanmasıdır. Maddi tazminat mağdurun haksız fiil sebebiyle uğramış olduğu ekonomik zararı karşılarken manevi tazminat ise mağdurun haksız fiil sebebiyle uğradığı elem, acı, toplum içindeki itibar kaybı ve psikolojik bozukluğu karşılamaktadır.
Hakaret suçu, doğrudan kişinin manevi varlığına ve kişilik hakkına tecavüz eden bir eylem olduğundan bu eyleme mağdur olan kişinin suçun failinden manevi tazminat isteme hakkı bulunmaktadır. Ayrıca mağdur, hakaret eylemi sebebiyle maddi bir zarara uğradıysa (örneğin mesleki kazancında kayıp oluştuysa) maddi tazminat isteminde de bulunabilecektir.
Manevi Tazminat Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Bu dava için görevli mahkeme asliye hukuk mahkemeleri olup yetkili mahkeme ise davacı veya davalının bulunduğu yer mahkemesidir.
Manevi Tazminat Davasında Zamanaşımı
Hakaret eylemi, ceza hukuku bağlamında suç teşkil etmiyorsa manevi tazminat davasının eylemin öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl içerisinde veya her halükârda 10 yıl içerisinde açılması gerekmektedir.
Hakaret eylemi, ceza hukuku bağlamında suç teşkil ediyorsa manevi tazminat davası eylemin işlendiği tarihten itibaren 8 yıl içerisinde açılmalıdır.
Manevi Tazminat Miktarı Nasıl Belirlenir?
Manevi tazminatın belirlenmesinde uygulanan belirli bir matematiksel formül bulunmamaktadır. Manevi tazminat; tarafların sosyal ve ekonomik durumu, hakaret eylemi sebebiyle mağdurun uğradığı manevi zarar, kusurun ağırlığı gibi faktörler göz önüne alınarak hesaplanmaktadır.
Avukat M. Faruk Kozoğlu
Konu ile ilgili önemli Yargıtay kararları
Yargıtay 18. Ceza Dairesi 2015/10377 E. 2015/12777 K.
Sanığın, twitter adlı sosyal paylaşım sitesinde diğer sanık tarafından paylaşılan tweeti retweetlediğinin, kendi ikrarı ile de sabit olması karşısında, kamu görevlisine görevinden dolayı zincirleme şekilde hakaret suçunun unsurları itibariyle oluştuğu gözetilmeden, sanığın mahkumiyeti yerine beraat kararı verilmesi, bozma nedenidir.
Yargıtay 18. Ceza Dairesi- Karar:2019/936
Sanığın aşamalarda facebook üzerinden mesajları kendisinin paylaşmadığını savunması karşısında, dosya kapsamına göre suça konu facebook hesabında paylaşıldığı kabul edilen hakaret içerikli mesajların, sadece şikayet dilekçesi ekindeki “siyah beyaz ekran çıktısı” na dayanılarak varlığının kabul edildiği somut olayda, facebook isimli sosyal paylaşım sitesinde, şikayet dilekçesi ve dayanağı ekindeki mesajların paylaşılıp paylaşılmadığının tespit edilmesi, mesajların varlığının tespit edilmesi halinde suça konu paylaşımların yapıldığı facebook hesabının kime ait olduğunun tespiti için, sosyal paylaşım sitesinin yer sağlayıcısı olan şirketten, tespit edilen mesajların ne zaman ve hangi IP numaralarından geldiğinin sorulması, daha sonra da tespit edilecek IP numaralarının kime ait olduğu araştırılarak sonucuna göre sanığın hukuki durumunun belirlenmesi gerekirken, eksik incelemeyle hüküm kurulması, bozma nedenidir.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi Esas: 2021/12391, Karar: 2022/10965
“Adam ol!” demek hakaret değil, kaba söz niteliğindedir.
Yargıtay 18. Ceza dairesi E. 2017/6841 K. 2017/15004
Katılan …’in, sanıklar ile aynı ortamda ve telefonda yaptığı görüşmeleri cep telefonuna kayıt etmek suretiyle elde ettiği ses kayıtlarının, Yargıtay 18 Ceza Dairesince, hakim kararı olmadığından bahisle, hukuka aykırı kabul edilmesine olanak bulunmadığı katılan …’nın, sanık … tarafından kendisine karşı işlendiğini iddia ettiği hakaret suçla ilgili olarak, bir daha elde edilme olanağı bulanmayan kanıtların yetkili makamlara sunulmak amacıyla toplandığının, dolayısıyla hukuka uygun olduğunun kabulü gerekmektedir.
Yargıtay 18.Ceza Dairesi – Karar:2016/19838
İncelenen dosyada, şüpheli yada şüphelilerin müştekiyi twitter ve internet sitelerinde “f..,şerefsizler, bukelamun hain menfaatleri için el etek öpmeyi marifet saymışlar vb. sözler” demek suretiyle hakarette bulunduğunun iddia edildiği, yazılar ve kullanıcı isimleri şikayet dilekçesi ekinde bulunduğu anlaşılmaktadır. Şikayete konu ifadelerin kamu davasının açılmasını gerektirir nitelikte bulunduğundan, şüpheli veya şüphelilerin tespitine yönelik olarak gerekli tüm soruşturma işlemleri yapılıp beyanları alınmadan kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi hukuka uygun bulunmamıştır.